HAN krijgt grip op de GACS-verplichting

In het kort

• Klant: HAN University of Applied Sciences, met campussen in Arnhem en Nijmegen

• Vraag: inzicht krijgen in hoeverre de gebouwautomatisering voldoet aan de GACS-verplichting

• Aanpak: een GACS-opname volgens een helder stappenplan, van kick-off en voorbereiding tot opname op locatie en rapportage

• Resultaat: per gebouw inzicht in de huidige situatie, de aandachtspunten en de benodigde vervolgstappen, waarbij de gekozen beoordelingslijn is besproken met het bevoegd gezag

Een samenwerking die verder gaat dan één project

De HAN en Vanbeek werken al jaren samen aan een energiezuinige en toekomstbestendige gebouwenportefeuille. Een belangrijk onderdeel van die samenwerking is het energiemanagementplatform ErbisOne. Hiermee ondersteunt Vanbeek de HAN bij het monitoren en analyseren van het energieverbruik van de campusgebouwen.

Daarnaast ondersteunt Vanbeek de HAN bij verschillende energie- en verduurzamingsvraagstukken, waaronder de Erkende Maatregelenlijst energiebesparing (EML), de CO2 –routekaart, subsidiemogelijkheden zoals DUMAVA en bredere wet- en regelgeving. Toen duidelijk werd wat de GACS-verplichting voor de gebouwen van de HAN kon betekenen, pakten beide organisaties ook dit vraagstuk gezamenlijk op.

Wat houdt de GACS-verplichting in?

Sinds 1 januari 2026 moeten utiliteitsgebouwen met verwarmings- of airconditioningssystemen met een nominaal vermogen van meer dan 290 kW beschikken over een gebouwautomatiserings- en controlesysteem: een GACS. Deze verplichting komt voort uit de Europese EPBD IV-richtlijn en is opgenomen in het Besluit bouwwerken leefomgeving.

Een GACS moet onder andere het energieverbruik permanent kunnen monitoren en analyseren, bijsturing mogelijk maken en rendementsverliezen van technische installaties signaleren. Ook moet het systeem gegevens kunnen uitwisselen met gekoppelde technische bouwsystemen.

Voor een onderwijsinstelling met een omvangrijke en diverse gebouwenportefeuille zoals de HAN roept dat verschillende vragen op. Welke gebouwen vallen onder de verplichting? Welke functionaliteiten zijn al aanwezig? En wat moet nog worden aangepast om aan de wettelijke eisen te voldoen?

Van kick-off tot rapportage

Vanbeek doorliep samen met de HAN een gestructureerd traject. De GACS-opname omvatte in totaal tien locaties: vijf in Arnhem en vijf in Nijmegen.

• Kick-off: tijdens de gezamenlijke aftrap zijn de scope, planning, beschikbare informatie en rolverdeling vastgesteld.

• Voorbereiding: Vanbeek verzamelde en analyseerde de beschikbare documentatie over de gebouwen, klimaatinstallaties en gebouwautomatisering.

• Opname op locatie: samen met de technisch beheerder van de HAN beoordeelde de GACS-specialist van Vanbeek de aanwezige installaties en functionaliteiten.

• Rapportage: de bevindingen zijn per gebouw vastgelegd, inclusief aandachtspunten en concrete vervolgstappen.

Dankzij de voorbereiding kon de opname op locatie gericht worden uitgevoerd. Er werd niet alleen gekeken naar wat op papier aanwezig moest zijn, maar vooral naar hoe de installaties en systemen in de praktijk functioneren.

Praktijkkennis en GACS-expertise gecombineerd

Kenmerkend voor het traject was de pragmatische samenwerking. Vanbeek bouwde voort op de kennis en ervaring van Laurens Holtrigter, projectleider beheer & onderhoud en installatieverantwoordelijke bij de HAN University of Applied Sciences. Deze praktijkkennis werd gecombineerd met de technische en wettelijke expertise van Arjan van Bon, GACS-expert bij Vanbeek.

Daardoor sloot de beoordeling aan op de werkelijke situatie in de gebouwen. Bestaande oplossingen en functionaliteiten werden benut waar dat mogelijk was. Tegelijkertijd werd duidelijk waar aanvullende maatregelen of nader onderzoek nodig zijn.

De samenwerking verliep via korte lijnen en duidelijke afspraken. Vanbeek verzorgde de voorbereiding, opname en rapportage, terwijl de technisch beheerder van de HAN de benodigde gebouw- en installatiekennis inbracht.

Extra houvast door afstemming met het bevoegd gezag

De rapportage geeft de HAN per gebouw inzicht in de huidige situatie ten opzichte van de GACS-eisen. De gekozen beoordelingslijn en de bevindingen uit de rapportage zijn daarnaast besproken met de betreffende Omgevingsdienst. Uit deze gesprekken bleek dat de Omgevingsdienst zeer positief was over de wijze waarop de rapportage de huidige situatie inzichtelijk maakt en onderbouwt welke doelmatige stappen nodig zijn om aan de GACS-verplichting te voldoen.

Deze afstemming geeft de HAN extra houvast bij het bepalen van de vervolgaanpak. De organisatie anticipeert daarmee op toekomstig toezicht en kan maatregelen gericht opnemen in de planning voor beheer, onderhoud en verduurzaming.

Een concrete basis voor vervolgstappen

De GACS-opname maakt inzichtelijk welke onderdelen al goed zijn geregeld en waar nog actie nodig is. Om te bepalen welke acties nodig zijn, is bij de beoordeling gekeken naar de doelmatigheid en de geldende randvoorwaarden. Niet alle beschreven maatregelen hoeven namelijk één op één te worden uitgevoerd. Samen met de HAN is beoordeeld welke maatregelen passend en doelmatig zijn, zodat op basis daarvan gefundeerde keuzes kunnen worden gemaakt. De HAN kan hierdoor maatregelen gericht prioriteren, benodigde investeringen onderbouwen en werkzaamheden koppelen aan bestaande beheer- en onderhoudsplannen.

Voor ons was het belangrijk om niet alleen te weten waar we wettelijk staan, maar vooral welke maatregelen echt waarde toevoegen. Door de expertise van Vanbeek te combineren met onze kennis van de gebouwen hebben we nu een duidelijke en praktisch uitvoerbare route naar GACS-verplichtingen.

-Laurens Holtrigter, projectleider beheer en onderhoud / installatieverantwoordelijke, HAN University of Applied Sciences

Zo heeft de HAN niet alleen inzicht in wat nodig is om aan de GACS-verplichting te voldoen, maar ook een praktische basis om het gebouwbeheersysteem toekomstbestendig in te richten en de gebouwen daarmee te verduurzamen.